آموزش اقتصاد به زبان ساده + پادکست‌های تخصصی مسیر اقتصاد

اقتصاد چیست؟

به زبان ساده اقتصاد به معنای علم تخصیص منابع است.اقتصاد درواقع مطالعه می‌کند که افراد، شرکت‌ها و دولت‌ها چگونه تصمیم می‌گیرند که چه چیزی تولید کنند، چگونه تولید کنند، و برای چه کسی تولید کنند؛ آن هم در شرایطی که منابع (مثل زمان، پول، مواد اولیه و نیروی کار) محدود هستند. علم اقتصاد به دولت‌ها، شرکت‌ها، تولیدی‌ها و به صورت کلی به افراد کمک می‌کند که در مورد منابع خود برنامه‌ریزی کنند. به همین دلیل آموزش اقتصاد بسیار اهمیت دارد.

اگر می‌خواهید اهمیت اقتصاد را درک کنید باید بدانید در طول تاریخ، بسیاری از جنگ‌های بزرگ جهان ریشه در انگیزه‌های اقتصادی داشته‌اند. مثل جنگ‌های استعماری قرون شانزده تا نوزده، جنگ جهانی اول و دوم، جنگ آمریکا و عراق در سال 2003 و یا حتی جنگ روسیه و اوکراین

با این توضیحات متوجه می‌شودید که اقتصاد چه تاثیری در زندگی انسان‌ها دارد و پایه و اساس ارتباطات است. از این رو آموزش اقتصاد بسیار اهمیت دارد. به همین دلیل ما سعی می‌کنیم به صورت کامل مبانی اقتصادی و تحلیل فاندامنتال را در قالب پادکست‌های تخصصی به شما آموزش دهیم.

ساختار آموزش اقتصاد 

ما در سری پادکست‌های آموزش اقتصاد مبانی و مفاهیم پایه‌ای تا پیشرفته اقتصاد را به صورت کامل و قدم به قدم آموزش می‌دهیم. اقتصاد به چند بخش تقسیم می‌شود: اقتصاد خرد، اقتصاد کلان، اقتصاد بین‌الملل، اقتصاد توسعه، اقتصاد بخش عمومی، اقتصاد مالی و پولی، اقتصاد رفتاری

• خرد: تحلیل رفتار مصرف‌کننده و تولیدکننده در بازارهای کوچک
• کلان: بررسی شاخص‌های کل اقتصاد مثل تورم، رشد، و بیکاری
• بین‌الملل: مطالعه تجارت، ارز، و تعاملات اقتصادی کشورها.
• توسعه: تمرکز بر کاهش فقر، آموزش، و رشد پایدار در کشورهای در حال پیشرفت
• عمومی: نقش دولت در مالیات، هزینه‌ها و خدمات عمومی
• پولی و مالی: نقش پول، بانک‌ها و سیاست‌های پولی در بازارها
• رفتاری: ترکیب روان‌شناسی با اقتصاد برای درک تصمیم‌گیری‌های انسانی

برای آموزش اقتصاد به صورت کاربردی لازم است که شیوه آموزش به صورتی باشد که بتوانید در عین کاربردی بودن همه این مطالب را یاد بگیرید. ما اینجا سعی می‌کنیم که به صورت آکادمیک و کاربردی این موارد را آموزش دهیم تا در زمینه معامله‌گری، تحلیل داده‌هالی اقتصادی، سرمایه‌گذاری و حتی زندگی روزمره از آن‌ها بهره بگیرید.

 10 مفهوم اقتصادی که باید بدانید

در این قسمت با ده شاخص بسیار مهم که زیر مجموعه اقتصاد کلان است آشنا می‌شوید. این شاخص‌ها مبنای تصمیم گیری‌های کلان اقتصادی است. از جمله این شاخص‌ها می‌توان به تولید ناخالص داخلی، رشد اقتصادیی، نرخ اشتغال و بیکاری، نرخ تورم، نرخ بهره، تراز تجاری، شاخص قیمت مصرف‌کننده، شاخص قیمت تولیدکننده و … اشاره کرد.

شاخص‌های کلان اقتصادی ابزاری کلیدی برای تحلیل ساختار و عملکرد کلی اقتصاد یک کشور هستند و نقش حیاتی در تدوین سیاست‌های اقتصادی و ارزیابی اثربخشی آن‌ها ایفا می‌کنند. تحلیل این داده‌ها به دولت‌ها کمک می‌کند تا سیاست‌های مالی و پولی را به‌گونه‌ای تنظیم کنند که به رشد پایدار، ثبات قیمت‌ها و اشتغال کامل منجر شود، و در عین حال برای فعالان اقتصادی نیز مبنایی برای تصمیم‌گیری‌های سرمایه‌گذاری، تولید و مصرف فراهم می‌آورد. شما با دانستن این ده مفهوم می‌توانید علاوه‌ بر ارتقا دانش اقتصادی خود توانایی تحلیل فاندامنتال را نیز بدست می‌اورید. 

1- آشنایی با اوراق قرضه

اوراق قرضه یک سند بدهی است که صادرکننده (مثلاً دولت یا یک شرکت) از طریق آن تعهد می‌دهد که مبلغ مشخصی پول (اصل سرمایه) را در تاریخ معینی به خریدار پرداخت کند، و در طول مدت مشخص، سود دوره‌ای (معمولاً سالانه یا شش‌ماهه) نیز به او بدهد. نام دیگر اوراق‌ قرضه، اوراق بدهی است که شرکت‌های بزرگ یا دولت‌ها آن را منتشر می‌کنند. اگر به زبان ساده به ساز و کار این اوراق اشاره کنیم. در واقع دولت‌ها یا شرکت‌ها  زمانی که نیاز به سرمایه و نقدینگی داشته باشد و قصد داشته باشد این سرمایه را از طریق عموم جذب کنند، شروع به انتشار اوراق‌ قرضه می‌کنند.

البته در نظر داشته باشید که اوراق قرضه کاربردهای مختلفی دارند و یکی از مهم‌ترین ابزارهای تنظیم سیاست‌های پولی و بانکی هستند. اوراق‌ قرضه‌ تنوع بسیار زیادی دارد و می‌توانیم آن‌ها را براساس شخص یا شرکتی که آن را صادر می‌کند، تاریخ سررسید،میزان نرخ بازدهی و موارد مختلف دیگر طبقه‌بندی کنیم. اوراق قرضه به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند که بسته به صادرکننده، نرخ سود، ویژگی‌های بازپرداخت و قوانین شرعی یا حقوقی متفاوت‌اند. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: اوراق قرضه دولتی ، اوراق قرضه شرکتی ، اوراق قرضه شهرداری، اوراق قرضه بدون کوپن، اوراق قرضه با نرخ بهره ثابت یا متغیر و … که در این پادکست به آن‌ها اشاره می‌کنیم.

2- نرخ بهره چیست؟

به زبان ساده بهره میزان سودی است که به هنگام بازپرداخت وام‌ها می‌پردازیم. در نظر داشته باشید مقدار سودی که پرداخت می‌کنیم بر مبنای نرخ بهره است. اما بحث نرخ بهره بسیار فراتر و پیچیده‌تر است و یکی از شاخص‌ها مهم اقتصادی است. درواقع نرخ بهره تنظیم‌‌گر سیاست‌های پولی و مالی است و مهم‌ترین ابزار بانک‌های مرکزی به حساب می‌آید. اگر شما بتوانید به سوال نرخ بهره چیست پاسخ دهید قطعا بخش عمده‌ای از اقتصاد کلان را یاد می‌گیرید.

نرخ بهره درصدی از مبلغ اصل وام یا سرمایه است که وام‌گیرنده در یک دوره زمانی مشخص (معمولاً سالانه) به وام‌دهنده به‌عنوان هزینه استفاده از پول پرداخت می‌کند. این نرخ، معیاری برای ارزش زمانی پول است و منعکس‌کننده ریسک، تورم مورد انتظار، و فرصت‌های سرمایه‌گذاری جایگزین در اقتصاد است. به صورت کلی باید بدانید که در اقتصاد و سیستم بانکی یک نوع نرخ بهره نداریم. نرخ بهره با توجه به نوع محاسبه و ساختازی که دارد به انواع مختلفی تقسیم می‌شود از جمله: نرخ بهره ساده، مرکب، اسمی، بین بانکی، شناور و … که هر کدام سازکار و فرمول اختصاصی خود را دارند. اگر شما تریدر هستید و نرخ بهره برای شما اهمیت دارد می‌توانید از سایت فارکس فکتوری نرخ بهره کشورهای مختلف را مشاهده کنید.

3- آموزش اقتصاد، شاخص تورم فراتر از گرانی

شما با گوش دادن به پادکست تورم با یک واژه نام آشنا برای تمامی کسانی که در جامعه زندگی می‌کنند به صورت اقتصادی آشنا می‌شوید. بسیاری از افراد آن را با واژه گرانی هم معنی می‌دانند و از آن به عنوان یک مفهوم منفی یاد می‌کنند. در صورتی که تورم یک واژه اقتصادی با مفهوم بسیار گسترده است. تورم  به افزایش مداوم و عمومی قیمت‌ها در یک اقتصاد گفته می‌شود. به عبارت دیگر، زمانی که سطح قیمت کالاها و خدمات در یک کشور به‌طور عمومی و مستمر افزایش می‌یابد، قدرت خرید واحد پول کاهش می‌یابد. این پدیده به‌طور معمول با کاهش ارزش پول ملی همراه است.

تورم توسط شاخص‌های مختلف اقتصادی بیان می‌شود از جمله: شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI)، شاخص قیمت تولیدکننده (PPI)، شاخص قیمت مصرف‌کننده هسته‌ای (Core CPI) و… هر کدام از این شاخص‌ها برای محاسبه تورم در بخش‌های مختلف صنعت، تولید، خانوار و … کاربردر دارند. به صورت کلی زمانی که به داده‌های اقتصادی نگاه می‌کنید به هیچ عنوان نگاه یک جانبه به آن نداشته باشید. این داده‌های اقتصادی با توجه به سایکلی که در آن قرار دارند می‌توانند تاثیرات مثبت یا منفی داشته باشند. یعنی به هیچ عنوان نمی‌توانیم بگوییم که تورم برای یک کشور خوب یا بد است. چرا که به داده‌های اقتصادی نمی‌توانیم به صورت مطلق نگاه کنیم.

4- شاخص اشتغال و بیکاری

مفهوم شاخص اشتغال برعکس شاخص‌‌های دیگر بسیار ساده است. به زبان ساده اشتغال یعنی تعداد افرادی که مشغول به کار هستند و در مقابل آن دستمزد دریافت می‌کنند. از جمله شاخص‌های اشتغال می‌توان به شاخص‌‌های بیکاری،میانگین درآمد ساعتی، مدعیان بیکاری و … اشاره کرد.

اشتغال یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد هر کشور است که نقشی حیاتی در رشد اقتصادی، کاهش فقر و افزایش رفاه اجتماعی ایفا می‌کند. داشتن شغل برای افراد نه‌تنها منبع درآمد و تأمین نیازهای اساسی است، بلکه باعث ارتقاء عزت نفس، مشارکت اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی می‌شود. در سطح کلان، افزایش اشتغال منجر به افزایش تولید ناخالص داخلی (GDP)، افزایش درآمدهای مالیاتی دولت، کاهش وابستگی به کمک‌های دولتی و کاهش نابرابری اقتصادی می‌شود. همچنین، اشتغال پایدار نقش مهمی در ثبات اجتماعی و امنیت اقتصادی دارد و می‌تواند از بروز ناآرامی‌های اجتماعی جلوگیری کند.

5- تولید ناخالص داخلی نبض اقتصاد

تولید ناخالص داخلی عبارت است از مجموع ارزش بازار تمام کالاها و خدمات نهایی تولیدشده در مرزهای یک کشور، بدون در نظر گرفتن ملیت تولیدکنندگان. این شاخص نمایانگر اندازه و سلامت اقتصاد یک کشور است. براساس تولید ناخالص داخلی می‌توان وضعیت اقتصادی کشورها را با هم مقایسه کرد و یکی از معیارهای توسعه یافتگی محسوب می‌شود. بر اساس داده‌های صندوق بین‌المللی پول (IMF) برای سال ۲۰۲۴، بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان به ترتیب عبارت‌اند از: ایالات متحده آمریکا، چین، ژاپن، آلمان، هند بالاترین میزان تولید ناخالص داخلی را در جهان دارند. البته در نظر داشته باشید که صرفا براساس تولید ناخالص داخلی نمی‌توان راجب رفاه و پیشرفت یک کشور نظر دارد.

اجزای اصلی تولید ناخالص داخلی شامل مصرف خانوارها، سرمایه‌گذاری بنگاه‌ها، مخارج دولت و صادرات خالص (صادرات منهای واردات) است. این اجزا مجموع ارزش کالاها و خدمات نهایی تولیدشده در کشور را نشان می‌دهند و برای تحلیل عملکرد اقتصادی بسیار حیاتی‌اند.

6- آموزش اقتصاد، سیاست‌های پولی و مالی 

سیاست‌های پولی و مالی، مجموعه‌ای از اقدامات و ابزارهایی هستند که بانک مرکزی یک کشور  برای کنترل و مدیریت عرضه پول، نرخ بهره و دیگر شاخص‌های اقتصادی به کار می‌برد. این سیاست‌ها نقش مهمی در حفظ ثبات اقتصادی، کنترل تورم، رشد اقتصادی و حفظ ارزش پول ملی دارند. اهمیت اجرای سیاست‌های پولی و بانکی بسیار بالاست، زیرا این سیاست‌ها از مهم‌ترین ابزارهای دولت برای مدیریت اقتصاد کلان هستند. اجرای صحیح آن‌ها می‌تواند به ثبات اقتصادی، کاهش تورم، افزایش رشد اقتصادی، کنترل بیکاری و بهبود رفاه عمومی منجر شود.

انتخاب میان سیاست‌های انبساطی و انقباضی نباید بر پایه قضاوت ارزشی درباره «خوبی» یا «بدی» باشد، بلکه لازم است بر مبنای تشخیص دقیق مرحله چرخه اقتصادی انجام گیرد. به عبارت دیگر، سیاست‌های پولی باید متقابل چرخه‌ای (countercyclical) باشد تا بتواند در دوران کسادی اقتصاد را تقویت و در دوران رونق از بی‌ثباتی قیمتی جلوگیری کند. تنها با این رویکرد می‌توان به هدف‌های کلان ثبات قیمت‌ها، اشتغال کامل و رشد پایدار دست یافت.

7- آشنایی با مفهوم تیپرینگ

تیپرینگ (Tapering) یک اصطلاح اقتصادی است که معمولاً به فرآیند کاهش تدریجی سیاست‌های انبساطی پولی توسط بانک‌های مرکزی، به‌ویژه کاهش خرید دارایی‌ها یا اوراق قرضه، اشاره دارد. تیپرینگ به معنای کاهش تدریجی خرید دارایی‌ها توسط بانک مرکزی است، و معمولاً زمانی انجام می‌شود که اقتصاد از بحران خارج شده و دیگر نیاز به حمایت شدید ندارد.

در واقع، تیپرینگ نوعی کاهش آرام و مرحله‌ای در سیاست‌های محرک اقتصادی است، بدون آن‌که نرخ بهره را بلافاصله تغییر دهد. در مقابل، سیاست پولی انقباضی اقدامی مستقیم و قاطع برای مهار تورم و کاهش سرعت رشد اقتصادی است. این سیاست معمولاً شامل افزایش نرخ بهره و کاهش نقدینگی در بازار می‌شود و هدف آن کاهش تقاضا و کنترل افزایش قیمت‌هاست.

8- سنتیمنت چیست؟

سنتیمنت بیان‌گر احساسات حاکم بر مارکت، معامله‌گران و سرمایه‌گذران است که گاهی اوقات احساسات سرمایه‌گذار نیز نامیده می‌شود، که با تغییرات اساسی در بازار ارتباطی ندارد. سنتیمنت به صورت کلی فضای احساسی حاکم بر مارکت را رصد می‌کند. شما با دانستن وضعیت سنتیمنت در مورد ورود یا عدم ورود به مارکت تصمیم‌گیری می‌کنید.

سنتیمنت اغلب به صورت نزولی یا صعودی براساس ریسک و شرایط موجود در مارکت توصیف می‌شود. وقتی سنتیمنت منفی است، قیمت‌ها پایین می‌آیند و زمانی که صعودی باشد، قیمت‌ها در حال افزایش است. البته باید در نظر داشته باشید که تاثیرات سنتیمنت روی تمامی نماد‌ها یکسان نیست و براساس نماد‌ها می‌تواند متفاوت باشد. در مارکت دو نوع سنتیمنت وجود دارد، که با عبارات ریسک گریز (Risk off) یا ریسک‌پذیر (risk on) توصیف می‌شود. در واقع سنتیمنت اشاره به ریسک موجود در مارکت دارد. زمانی که فضای مارکت فضای ناامنی است و ریسک‌های سیستماتیک و غیر سیستماتیک بسیار زیادی وجود دارد، سنتیمنت منفی و فضای مارکت ریسک‌گریز است.

9- آشنایی با بانک مرکزی آمریکا ( فدرال رزرو)

فدرال رزرو آمریکا (Federal Reserve System) یا به اختصار “فد” (Fed)، بانک مرکزی ایالات متحده آمریکا است. که در سال 1913 با تصویب قانون فدرال رزرو (Federal Reserve Act) در پاسخ به بحران‌های بانکی تاسیس شد و هدف از تشکیل این بانک ایجاد ثبات مالی و نظارت بر سیستم بانکی آمریکا بود.

بانک مرکزی ایالات متحده آمریکا قدرتمندترین بانک مرکزی جهان است زیرا با کنترل سیاست‌های پولی بزرگ‌ترین اقتصاد دنیا، بر جریان سرمایه، نرخ بهره و ارزش دلار تأثیر می‌گذارد و تصمیمات آن واکنش زنجیره‌ای در بازارهای مالی جهانی ایجاد می‌کند. این بانک با تنظیم عرضه پول، کنترل تورم و تعیین نرخ بهره، جهت‌گیری اقتصاد جهانی را تا حد زیادی مشخص می‌کند و به‌دلیل جایگاه دلار به‌عنوان ارز ذخیره بین‌المللی، نفوذی بی‌رقیب در نظام مالی دنیا دارد.

10- لحن هاوکیش و داویش

هاوکیش و داویش در واقع یک اصطلاح پر کاربرد در اقتصاد و تحلیل سخنرانی‌های اقتصادی است. درواقع  سخنرانی داویش اشاره به سیاست‌های انبساطی یا تسهیلی دارد. یالعکس سخنرانی با لحن هاوکیش نشانه‌ای از سیاست‌های سختگیرانه یا انقباضی است.

هاوکیش در اقتصاد به معنای نگرش سخت‌گیرانه نسبت به تورم است. سیاست‌گذاران هاوکیش معمولاً نگران افزایش تورم هستند و از افزایش نرخ بهره برای کنترل آن حمایت می‌کنند. این لحن نشان‌دهنده‌ی تمایل به سیاست‌های انقباضی است (یعنی کاهش نقدینگی در اقتصاد). در بازارهای مالی، موضع هاوکیش اغلب باعث افزایش ارزش ارز و کاهش قیمت دارایی‌های پرریسک (مثل سهام) می‌شود.

داویش به معنای نگرش ملایم‌تر نسبت به تورم و تأکید بر رشد اقتصادی و کاهش بیکاری است. سیاست‌گذاران داویش معمولاً نرخ‌های بهره پایین‌تر و سیاست‌های پولی انبساطی را ترجیح می‌دهند. این لحن نشان‌دهنده‌ی تمایل به افزایش نقدینگی در اقتصاد است. در بازارهای مالی، موضع داویش ممکن است باعث کاهش ارزش ارز و رشد بازارهای پرریسک شود.