دسته: پادکست سایکولوژی

اهمیت مطالعه کتاب‌ روانشناسی ترید

مطالعه کتاب‌ روانشناسی ترید به افراد کمک می‌کند تا شناخت عمیق‌تری از ذهن، احساسات و الگوهای رفتاری خود به دست آورند. این کتاب‌ها نقش مهمی در افزایش خودآگاهی، کنترل هیجانات، بهبود تصمیم‌گیری و کاهش رفتارهای impulsive دارند. در حوزه‌هایی مانند بازارهای مالی، که فشار روانی، ترس و طمع نقش تعیین‌کننده‌ای دارند، روانشناسی می‌تواند عامل اصلی تفاوت بین شکست و موفقیت باشد. به همین دلیل، کتاب‌های روانشناسی به‌ویژه در زمینه معامله‌گری، مکملی ضروری برای دانش فنی و تحلیلی محسوب می‌شوند. شما می‌توانید برای شنیدن پادکست‌های بیشتر عضو کانال کست باکس ما شوید.

7 کتاب روانشناسی ترید که باید مطالعه کنید

در بازارهای مالی، موفقیت تنها به دانش تحلیل تکنیکال یا بنیادی وابسته نیست، بلکه ذهنیت و کنترل روانی معامله‌گر نقشی اساسی ایفا می‌کند. کتاب روانشناسی ترید به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع آموزشی، بر این نکته تأکید دارد که تصمیم‌های احساسی می‌توانند حتی بهترین استراتژی‌ها را نیز ناکارآمد کنند. ازاین‌رو، مطالعه کتاب‌های روانشناسی معامله‌گری برای دستیابی به عملکرد پایدار در بازار ضروری است. در ادامه برخی از این کتاب‌ها را معرفی می‌کنیم.

 معامله‌گر منضبط (The Disciplined Trader)

• نویسنده: مارک داگلاس
• سال چاپ: 1990
• موضوع کلی: روانشناسی معامله‌گری، کنترل ذهن و هیجانات، ایجاد نظم ذهنی در ترید

 جادوگران بازار – کتاب روانشناسی ترید

• نویسنده: جک دی. شواگر
• سال چاپ: 1989
• موضوع کلی: مصاحبه با معامله‌گران موفق و بررسی ذهنیت، استراتژی‌ها و تجربیات آن‌ها

۲۳ اصل موفقیت وارن بافت

• نویسنده: (منتسب به) مایکل فلتچر / گردآوری‌شده از سخنان وارن بافت
• سال چاپ: حدود 2007
• موضوع کلی: اصول فکری، تصمیم‌گیری و فلسفه سرمایه‌گذاری وارن بافت

چرا می‌بری، چرا می‌بازی – کتاب روانشناسی ترید

نویسنده: مارک داگلاس

• سال چاپ: 2000
• موضوع کلی: ذهنیت برنده در معامله‌گری، تفکر احتمالاتی و حذف ترس از بازار

تحلیل تکنیکال، بنیادی یا ذهنی

• نویسنده: (در منابع فارسی با نویسندگان مختلف منتشر شده)
• سال چاپ: متغیر
• موضوع کلی: مقایسه سه رویکرد اصلی تحلیل بازارهای مالی و نقش روانشناسی در تصمیم‌گیری

روش‌های سرمایه‌گذاری وارن بافت

• نویسنده: رابرت جی. هگستروم
• سال چاپ: 1994
• موضوع کلی: سرمایه‌گذاری ارزشی، تحلیل بنیادی و استراتژی‌های بلندمدت وارن بافت

جمع‌بندی

در مجموع، می‌توان گفت کتاب روانشناسی ترید و سایر کتاب‌های روانشناسی معامله‌گری، نقش کلیدی در شکل‌گیری ذهنیت حرفه‌ای معامله‌گران دارند. این کتاب‌ها با افزایش خودآگاهی، کنترل هیجانات و بهبود فرآیند تصمیم‌گیری، مسیر موفقیت پایدار در بازارهای مالی را هموار می‌کنند. بنابراین، مطالعه این منابع نه‌تنها برای معامله‌گران مبتدی، بلکه برای فعالان حرفه‌ای بازار نیز ضروری است.

مهارت‌های یکسان برای پوکر و ترید

پوکر و ترید در عین تفاوت‌های بنیادی که دارند بسیار شبیه یکدیگر هستند. برای موفقیت در هر دو نیازمند مهارت‌هایی هستید که در ادامه به آن اشاره می‌کنیم. در گام نخست شما باید به درک درستی از بازی پوکر برسید.

پوکر یک بازی کارتی استراتژیک و رقابتی است که در آن بازیکنان با استفاده از ترکیب کارت‌ها، مهارت در محاسبه احتمالات و درک روان‌شناسی رقبا، برای بردن چیپ‌ها یا پول‌های روی میز رقابت می‌کنند. در پوکر، عنصر شانس (کارت‌هایی که پخش می‌شوند) وجود دارد.  اما بخش اصلی موفقیت وابسته به تصمیم‌گیری درست، مدیریت ریسک و کنترل احساسات است. به همین دلیل پوکر رو معمولاً ترکیبی از بازی مهارت و شانس می‌دانند نه صرفاً یک قمار ساده.

این موضوع و دیدگاه در مورد ترید نیز وجود دارد. بسیاری از افراد فکر می‌کنند ترید قمار است درحالی که ترید یک مهارت کاملا علمی و بر پایه مهارت‌های ذهنی است. ولی چون افراد مبتدی به جای  روانشناسی بیشتر بر روی موضوعات فنی تمرکز می‌کنند از مسیر موفقیت در معامله‌گری دور می‌شوند.

دلایل موفقیت در پوکر

پوکر برخلاف تصور عمومی، صرفاً یک بازی مبتنی بر شانس نیست. بلکه ترکیبی است از مهارت، روان‌شناسی، و مدیریت دقیق سرمایه. بازیکنان حرفه‌ای که در بلندمدت به موفقیت می‌رسند. عموماً واجد ویژگی‌ها و مهارت‌هایی هستند که آنان را از سایر بازیکنان متمایز می‌سازد. مهم‌ترین این عوامل عبارت‌اند از:

1. مدیریت سرمایه

نخستین اصل موفقیت در پوکر، مدیریت سرمایه است. بازیکن حرفه‌ای هرگز بیش از حد توان مالی خود وارد یک دست نمی‌شود و همواره برای زیان‌های احتمالی برنامه‌ریزی دارد.

2. تسلط بر احتمالات در پوکر

آگاهی از احتمالات و محاسبه نسبت ریسک به سود، ابزار اصلی تصمیم‌گیری منطقی در پوکر است. بازیکنی که درک عمیق‌تری از احتمالات داشته باشد به‌مراتب در اتخاذ تصمیم‌های صحیح موفق‌تر خواهد بود.

3. کنترل احساسات

یکی از چالش‌های اساسی در پوکر، مدیریت هیجانات و واکنش‌های عاطفی است. وضعیتی که در اصطلاح به آن ” Tilt ” گفته می‌شود (یعنی از دست دادن تمرکز پس از یک باخت یا تحت تأثیر عصبانیت)، می‌تواند موجب تصمیم‌های غیرمنطقی گردد. بازیکن موفق کسی است که در برابر چنین شرایطی مقاومت کرده و آرامش خود را حفظ نماید.

4. شناخت روان‌شناسی رقبا

مطالعه رفتار حریفان، درک زبان بدن و شناسایی الگوهای بازی آنان، از دیگر عوامل کلیدی موفقیت در پوکر است. این توانایی به بازیکن اجازه می‌دهد تصمیم‌های دقیق‌تری اتخاذ کند و گاه حتی بدون داشتن دست قوی، از طریق بلوف‌زنی به پیروزی برسد.

5.صبر و انضباط در پوکر و ترید

ورود به هر دست پوکر الزاماً به معنای شانس برد نیست. بازیکنان حرفه‌ای از صبر کافی برای انتظار بهترین موقعیت‌ها برخوردارند و تنها زمانی وارد بازی می‌شوند که احتمال موفقیتشان بالا باشد.

6. یادگیری و تحلیل مداوم

موفقیت در پوکر فرآیندی پیوسته است. بازیکنان حرفه‌ای همواره پس از پایان بازی، دست‌های خود را مرور کرده و خطاهای احتمالی را تحلیل می‌کنند. این عادت به آن‌ها امکان می‌دهد تا با گذر زمان، استراتژی‌های مؤثرتری طراحی کنند.

تمامی موارد بالا دقیقا برای موفقیت در معامله‌گری نیز مورد نیاز است. در معامله‌گری مدیریت سرمایه و ریسک، کنترس ترس و طمع، دیسیپلین معاملاتی، دانش فنی، تسلط بر احتمالات و حفظ روحیه از جمله موارد پایه‌ای برای موفقیت در معامله‌گری است.

جمع‌بندی

موفقیت در مشاغلی چون ترید و پوکر فراتر از دانش فنی است و به شدت به مدیریت روان و احساسات وابسته است. در این حوزه‌ها، توانایی کنترل عواملی مانند ترس، طمع و ناامیدی در شرایط پرفشار و ریسک بالا، نقشی کلیدی در تصمیم‌گیری صحیح دارد. این تأکید بر جنبه‌های روان‌شناختی، که کمتر از مهارت‌های فنی به چشم می‌آید، باعث می‌شود ماهیت واقعی و پیچیدگی این مشاغل اغلب برای عموم مردم کمتر شناخته شود.

تریدر موفق کیست؟

ویژگی‌های تریدر موفق را باید بشناسید تا بتوانید با الهام از آن‌ها این عادت‌ها و مهارت‌ها را در خودتان تقویت کنید. تریدر موفق فقط کسی نیست که دانش فنی زیادی داشته باشد، بلکه کسی است که مهارت‌های شخصیتی و ذهنی خاصی را در کنار دانش فنی خود پرورش داده است. موفقیت در بازارهای مالی، یک اتفاق شانسی نیست و به عوامل متعددی بستگی دارد.

از مهم‌ترین مشکلات افراد مبتدی و کسانی که قصد ورود به بازارهای مالی را دارند دقیقا عدم شناخت آن‌ها نسبت به موفقیت در بازارهای مالی است. چرا که اکثر این افراد درک درستی از ویژگی‌های تریدر موفق را ندارند. داشتن مهارت در تحلیل تکنیکال، فاندامنتال، روانشناسی بازار، مدیریت ریسک و سرمایه از الزامات ورود به بازارهای مالی است ولی برای ثبات در این بازارها به موارد زیر نیاز دارید.

ویژگی‌های تریدر موفق

انضباط و پایبندی به برنامه: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های یک تریدر موفق، داشتن نظم و انضباط است. این افراد یک استراتژی معاملاتی مشخص دارند و به آن پایبند می‌مانند. آن‌ها تحت تأثیر هیجانات لحظه‌ای، تصمیمات خود را تغییر نمی‌دهند.

کنترل احساسات: ترس و طمع دو دشمن بزرگ یک تریدر هستند. تریدرهای موفق یاد گرفته‌اند که احساسات خود را کنترل کند و در لحظات حساس، تصمیمات منطقی بگیرد. او می‌داند که هر معامله‌ای ممکن است با ضرر همراه باشد و این ضررها را به عنوان بخشی از مسیر می‌پذیرد.

مدیریت ریسک: تریدر موفق به جای تمرکز روی سود، اولویت خود را روی مدیریت ریسک قرار می‌دهد. او برای هر معامله میزان ریسک مشخصی را تعیین می‌کند و از دستورات حد ضرر (Stop-Loss) برای جلوگیری از ضررهای بزرگ استفاده می‌کند.

انعطاف‌پذیری و آمادگی: بازارهای مالی همیشه در حال تغییر است. تریدر موفق می‌داند که باید منعطف باشد و آماده تغییر استراتژی‌های خود در شرایط مختلف بازار باشد.

صبر: صبر یکی از کلیدهای اصلی موفقیت است. یک تریدر موفق برای پیدا کردن فرصت‌های مناسب صبر می‌کند و عجولانه وارد معامله نمی‌شود.

درواقع موارد بالا از ویژگی‌های تریدر موفق است. تمام سعی ما این است که شما اصل شغل معامله‌گری را یاد بگیرید یعنی به روانشناسی معامله‌گری توجه کنید.

اهمیت روانشناسی در معامله‌گری

روانشناسی در موفقیت ترید نقش بسیار حیاتی دارد. بسیاری از تریدرهای حرفه‌ای معتقدند که موفقیت در بازارهای مالی ۸۰٪ به روانشناسی و تنها ۲۰٪ به استراتژی و تحلیل فنی بستگی دارد. دلیل اصلی این امر این است که تصمیمات یک تریدر، برخلاف تصور، کاملاً منطقی نیست و تحت تأثیر احساسات و عوامل ذهنی قرار می‌گیرد.

در یک کلام، بازار مالی نه بر مبنای طراحی روانشناسی جمعی، بلکه بر اساس رفتار جمعی میلیون‌ها معامله‌گر شکل می‌گیرد. این رفتار گله‌ای که عمدتاً از احساسات ترس و طمع سرچشمه می‌گیرد، باعث می‌شود افراد در زمان صعود قیمت‌ها به دلیل طمع و ترس از دست دادن فرصت (FOMO) به صورت دسته‌جمعی خرید کنند و در زمان نزول، به دلیل ترس از ضرر، به صورت دسته‌جمعی اقدام به فروش کنند.

این سیکل هیجانی که مستقل از ارزش واقعی دارایی‌ها عمل می‌کند، می‌تواند منجر به ایجاد حباب‌ها و سقوط‌های ناگهانی در بازار شود. بنابراین، تریدر موفق کسی است که با درک این پویایی‌ها، از پیروی کورکورانه از جمعیت پرهیز کرده و بر اساس استراتژی و تحلیل خود عمل می‌کند تا در برابر رفتارهای غیرمنطقی بازار مصون بماند.

احساس ترس و طمع از دیدگاه سایکولوژی ترید

ترس و طمع یک شاخص در بازارهای مالی است که معامله‌گران برای بررسی سنتیمنت مارکت از آن بهره می‌گیرند. در این پادکست سعی داریم این موضوع را از لحاظ روانشناسی ترید بررسی کنیم. به زبان ساده وقتی بازارها با ریزش همراه می‌شوند احساس ترس در بین سرمایه‌گذاران ایجاد می‌شود. این درحالی است که وقتی قیمت‌ها رشد می‌کنند حس طمع در مارکت افزایش پیدا می‌کند.

احساس ترس و طمع باعث ایجاد چرخه عرضه و تقاضا می‌شود. به این صورت که با ایجاد ترس فروش‌های سنگین رخ می‌دهد و با وجود طمع خرید در بازار افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل است که شاخص ترس و طمع ایجاد شده است. چرا که آنچه باعث نوسان در بازار می‌شود احساسات و در نتیجه آن تصمیم‌گیری معامله‌گران است.

ترس و طمع (Fear & Greed) دو نیروی بسیار بنیادی در روانشناسی معامله‌گران و سرمایه‌گذاران هستند که بخش بزرگی از نوسانات بازارهای مالی را شکل می‌دهند. در واقع بسیاری از تحلیل‌گران باور دارند که قیمت‌ها همیشه صرفاً بازتاب ارزش ذاتی دارایی‌ها نیستند، بلکه نتیجه غلبه احساسات جمعی هستند.

شاخص ترس

ترس در روانشناسی مالی حالتی است که فرد هنگام مواجهه با عدم قطعیت یا زیان بالقوه، واکنش هیجانی شدیدی نشان می‌دهد. ذهن او به جای تمرکز بر منطق و تحلیل، بیشتر درگیر حفاظت از سرمایه و جلوگیری از ضرر می‌شود.

همین موضوع باعث می‌شود تصمیم‌های عجولانه‌ای بگیرد. مثلاً در کف بازار دارایی‌هایش را بفروشد یا از ورود به فرصت‌های مناسب اجتناب کند. ترس در اصل ریشه در مکانیسم بقا دارد، اما وقتی در بازارهای مالی بر تصمیم‌گیری غلبه کند، مانع از دیدن واقعیت‌ها و استفاده درست از فرصت‌ها می‌شود.

شاخص طمع

طمع در روانشناسی مالی حالتی است که فرد تحت تأثیر هیجان سود بیشتر، میل سیری‌ناپذیری برای کسب منفعت پیدا می‌کند و اغلب نشانه‌های خطر را نادیده می‌گیرد. در این وضعیت، سیستم پاداش مغز با ترشح دوپامین او را به تکرار تجربه‌های سودآور سوق می‌دهد و همین موضوع باعث می‌شود بیش از حد ریسک کند، قوانین مدیریت سرمایه را زیر پا بگذارد و با اعتمادبه‌نفس کاذب وارد معاملات پرخطر شود.

طمع در ظاهر انگیزه‌ای برای پیشرفت و کسب سود به نظر می‌رسد، اما اگر کنترل نشود می‌تواند فرد را گرفتار تصمیم‌های شتاب‌زده، ورود در اوج قیمت‌ها و در نهایت زیان‌های سنگین کند.

چگونه ترس و طمع را در بازار کنترل کنیم؟

تفاوت اصلی میان سرمایه‌گذاران حرفه‌ای و تازه‌کار را نه در دسترسی به اطلاعات یا حتی روش تحلیل، بلکه در کنترل احساسات و تسلط روانی باید جستجو کرد. سرمایه‌گذاران حرفه‌ای می‌دانند که نوسانات بازار به جز دلایل اقتصادی دلایل روانشناسی نیز دارند. بنابراین به جای واکنش هیجانی تلاش می‌کنند آرامش و انضباط ذهنی خود را حفظ کنند.

آن‌ها معمولاً استراتژی از پیش‌تعریف‌شده دارند، حد ضرر مشخص می‌کنند و به قوانین مدیریت سرمایه پایبند می‌مانند. به همین دلیل، وقتی بازار ناگهان دچار ریزش یا جهش می‌شود واکنش احساسی از خود نشان نمی‌دهند.بلکه مبتنی بر منطق و برنامه رفتار می‌کنند. در مقابل، سرمایه‌گذاران غیرحرفه‌ای اغلب اسیر نوسانات هیجانی می‌شوند. در زمان رشد بازار به‌دنبال بیشترین ریسک می‌روند و در زمان ریزش دچار وحشت می‌شوند. این تغییرات هیجانی مداوم باعث می‌شود برخلاف جهت درست بازار حرکت کنند.

پس کنترل احساسات یعنی توانایی مدیریت هیجاناتی مثل ترس، طمع، هیجان و اضطراب در لحظه‌های حساس، و کنترل روانی یعنی حفظ تمرکز، انضباط و آرامش ذهنی در بلندمدت. همین دو ویژگی است که سرمایه‌گذار حرفه‌ای را از تازه‌کار متمایز می‌کند.

ویژگی‌های سرمایه‌گذران موفق

سرمایه‌گذران موفق ویژگی‌هایی دارند که باعث وجه تمایز این افراد با سایرین شده است. در این مقاله به صورت کامل این موضوع را بررسی می‌کنیم. چرا که آشنایی با ویژگی‌های این افراد می‌تواند مسیر موفقیت شما را در فرایند سرمایه‌گذاری هموار کند.

سرمایه‌گذار موفق، تنها کسی نیست که سودهای بزرگی کسب می‌کند بلکه فردی است که با رعایت اصول و ویژگی‌های خاص، در بلندمدت به اهداف مالی خود می‌رسد. این ویژگی‌ها بیشتر از اینکه به دانش فنی مربوط باشند، به رفتار و طرز تفکر افراد برمی‌گردند.

از جمله ویژگی‌های این افراد می‌توانیم به موارد ذیل اشاره کنیم:

•  کنترل احساسات
• داشتن صبر و دید بلندمدت
• تحقیق و تحلیل مداوم
• پذیرش ریسک
• یادگیری از اشتباهات
• داشتن استراتژی مشخص

موفقیت در سرمایه‌گذاری بیش از هر چیز به ذهنیت درست، نظم و انضباط و پایبندی به اصول بستگی دارد.

استراتژی سرمایه‌گذران موفق

سرمایه‌گذران موفق، تنها بر اساس یک استراتژی عمل نمی‌کنند، بلکه ترکیبی از اصول و رویکردهای مختلف را در پیش می‌گیرند. در ادامه به چند نکته کلیدی دیگر اشاره می‌کنیم:

۱. تمرکز بر شرکت، نه قیمت سهام

سرمایه‌گذاران موفق می‌دانند که سهام تنها نمادی از مالکیت یک شرکت است. آنها به جای اینکه به نوسانات روزانه قیمت سهام توجه کنند، بر ارزش ذاتی شرکت و عملکرد بلندمدت آن تمرکز دارند. این رویکرد به آنها کمک می‌کند تا در زمان‌های سقوط بازار، به جای فروش از ترس، به دنبال فرصت‌های خرید باشند.

۲. درک مزیت رقابتی

وارن بافت به عنوان یک سرمایه‌گذران موفق این مفهوم را به “خندق اقتصادی” (Economic Moat) تشبیه می‌کند. خندق اقتصادی، مزیت رقابتی پایداری است که یک شرکت را از رقبایش متمایز می‌کند و سودآوری آن را برای سال‌ها تضمین می‌کند. این مزیت می‌تواند شامل موارد زیر باشد.

۳. متنوع‌سازی هوشمندانه سرمایه‌گذران موفق

متنوع‌سازی تنها به معنای خرید سهام از شرکت‌های مختلف نیست. سرمایه‌گذاران موفق سبد خود را به گونه‌ای متنوع می‌کنند که شامل دارایی‌هایی با همبستگی پایین باشد. به این معنی که اگر یک نوع دارایی (مثلاً سهام) عملکرد ضعیفی داشته باشد، دارایی دیگر (مانند اوراق قرضه یا طلا) تحت تأثیر قرار نگیرد. این کار به مدیریت ریسک کمک کرده و از افت شدید سبد در شرایط نامطلوب بازار جلوگیری می‌کند.

۴. یادگیری مداوم

بازارها به سرعت در حال تغییر هستند. فناوری‌های جدید، روندهای اقتصادی و رویدادهای سیاسی می‌توانند بر بازارهای مالی تأثیر بگذارند. سرمایه‌گذران موفق هیچ‌گاه یادگیری را متوقف نمی‌کنند. آنها به طور مداوم کتاب می‌خوانند، تحلیل‌ها را دنبال می‌کنند و دانش خود را به‌روز نگه می‌دارند تا بتوانند با شرایط جدید سازگار شوند و بهترین تصمیمات را بگیرند.

این ویژگی‌ها نشان می‌دهند که موفقیت در سرمایه‌گذاری تنها به دانش ریاضیات یا تحلیل نمودارها خلاصه نمی‌شود، بلکه به یک ذهنیت درست، نظم و انضباط و درک عمیق از ماهیت کسب‌وکارها وابسته است.

جمع‌بندی

به صورت کلی وقتی راجب سرمایه‌گذران موفق صحبت می‌کنیم بیشتر از بعد اقتصادی و تحلیلی باید به بعد روانشناختی آن‌ها توجه کنیم. با مطالعه زندگی سرمایه‌گذران موفق و تریدرها به این نکته پی می‌بریم که آن‌ها در تصمیم‌گیری در شرایط سخت و حساس مهارت بسیار زیادی دارند.  در بحث سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی کنترل ترس و طمع، قدرت تصمیم‌گیری، شناخت ارزش ذاتی، مدیریت حرفه‌ای سرمایه، کنترل ریسک و فاکتورهایی مدیریتی اهمیت بسیار زیادی دارد و وجه تمایز سرمایه‌گذران موفق با افراد عادی بیشتر در این ویژگی‌ها است.

نگاهی متفاوت به ترید یا قمار

ترید یا قمار؟ پاسخ به این سوال می‌تواند دید شما رو نسبت به بازارهای مالی تغییر دهد. ابتدا لازم است با مبانی هر یک آشنا شوید. قمار به فعالیتی گفته می‌شود که در آن فرد با به‌خطر انداختن پول یا دارایی خود بر روی یک نتیجه نامعلوم شرط می‌بندد و امید دارد از طریق شانس سودی به دست آورد. اما در واقع ساختار آن به گونه‌ای طراحی شده که در بلندمدت بیشتر شرکت‌کنندگان بازنده هستند.

ترید به معنای خرید و فروش دارایی‌های مالی مثل سهام، ارز، ارز دیجیتال یا کالا با هدف کسب سود از تغییرات قیمت در بازه‌های زمانی مختلف است. این کار برخلاف قمار بر پایه‌ی تحلیل، استراتژی معاملاتی و مدیریت ریسک انجام می‌شود هرچند همچنان با ریسک همراه است.

حالا این سوال پیش می‌آید چرا خیلی از افراد ترید را به قمار تشبیه می‌کنند؟ خیلی‌ها ترید را به قمار تشبیه می‌کنند. چون وقتی افراد بدون دانش، استراتژی و مدیریت ریسک معامله می‌کنند تصمیماتشان بیشتر بر پایه شانس و احساسات لحظه‌ای است و نتیجه‌اش یا برد کوتاه‌مدت شانسی یا باخت سنگین می‌شود. دقیقا همان حالتی که در قمار رخ می‌دهد. پس در واقع ترید قمار نیست و یک فعالیت اقتصادی است اما به دلیل نوع برخورد بسیاری از افراد تازه وارد این شبه ایجاد می‌شود.

چه عواملی ترید را به قمار تبدیل می‌کند؟

ترید در تایم‌فریم‌های کوتاه‌مدت و بازارهای دارای اهرم  به دلیل ریسک بسیار بالایی که دارد اغلب با قمار مقایسه می‌شود. در این نوع معاملات استفاده از اهرم مالی به این معناست که حتی نوسانات کوچک بازار می‌توانند منجر به از دست رفتن کامل سرمایه فرد شوند. به‌خصوص اگر بدون تحلیل دقیق و مدیریت ریسک مناسب اقدام به معامله شود.

به همین دلیل رفتار بسیاری از معامله‌گران تازه‌کار که بدون استراتژی و تنها با تکیه بر شانس و هیجان وارد این بازارها می‌شوند شبیه به قمار است. در مقابل سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت در دارایی‌هایی مانند طلا یا سهام، که بر پایه تحلیل بنیادی، روندهای بازار و رشد پایدار انجام می‌شوند. معمولاً ریسک کمتری دارند و به همین دلیل به عنوان قمار محسوب نمی‌شوند. بنابراین تفاوت اصلی در ماهیت و مدیریت ریسک معاملات است. ترید کوتاه‌مدت و اهرمی زمانی قمارگونه می‌شود که دانش، برنامه و کنترل بر هیجانات در آن رعایت نشود.

جمع‌بندی

باید اعتراف کرد که بسیاری از موسسات بزرگ مالی در بازار فارکس و معاملات اهرمی نقش بازارسازی دارند. ساختار این بازارها به گونه‌ای طراحی شده که از ترس و طمع معامله‌گران خرد بهره ببرند. با ایجاد نوسانات شدید و تحریک احساسات این موسسات عملاً امکان دارند سرمایه‌های کوچک و غیرحرفه‌ای را در کوتاه‌مدت از بین ببرند.

هدف بسیاری از این بازیگران حرفه‌ای استفاده از هیجانات و اشتباهات معامله‌گران تازه‌کار است تا سودهای کلان خود را تضمین کنند. در حالی که افرادی که بدون تحلیل، استراتژی و مدیریت ریسک وارد این بازارها می‌شوند در عمل به بازی قمارگونه‌ی این موسسات تبدیل می‌شوند. در واقع پایه و اساس بازارهای مالی و شغل ترید بر روانشناسی و مدیریت احساسات استوار است. معامله‌گران حرفه‌ای موفق کسانی هستند که بتوانند ثبات احساسی، تمرکز و کنترل ترس و طمع  خود را حفظ کنند، زیرا بیشترین بخش تصمیم‌گیری در معاملات، نه بر شانس، بلکه بر توانایی مدیریت هیجانات و واکنش منطقی به نوسانات بازار تکیه دارد.

چرا شناخت تیپ شخصیتی معامله‌گران اهمیت دارد؟

تیپ شخصیتی معامله‌گران در واقع یک دسته‌بندی کلی از ویژگی‌های روانشناختی و رفتاری تریدرها است. به زبان ساده تیب شخصیتی نشان دهنده مجموعه‌ای از خصوصیات مثل: نحوه تصمیم‌گیری، میزان ریسک‌پذیری، شیوه واکنش به استرس، صبر و تحمل، شیوه تفکر و … است که وقتی کنار هم قرار می‌گیرند باعث می‌شوند افراد در موقعیت‌های مختلف رفتارهای نسبتاً قابل پیش‌بینی داشته باشند.

در بازارهای مالی تیپ شخصیتی معامله‌گران بسیار روی نتایج معاملات آن‌ها تاثیر دارد چرا که تصمیم‌گیری، مدیریت ریسک، کنترل احساسات، انتخاب استراتژی معاملاتی، پایداری در بازار همگی به تیپ شخصیتی تریدرها بستگی دارد. از این رو شناخت آن بسیار می‌تواند به افراد در زمینه ساخت استراتژی معاملاتی کمک کند. به صورت خلاصه تیپ شخصیتی همان “الگوی رفتاری پایدار” ماست. اگر می‌خواهید با اهمیت روانشناسی معامله‌گری آشنا شوید از شما دعوت می‌کنیم پادکست اهمیت روانشناسی در معامله‌گری را مطالعه کنید.

انواع تیپ شخصیتی تریدرها

تیپ شخصیتی معامله‌گران (Traders Personality Types) یکی از موضوعات مهم در روانشناسی معامله‌گری است، چون نوع شخصیت افراد تأثیر زیادی بر سبک معامله، مدیریت ریسک، و میزان موفقیت آن‌ها دارد.

در ادامه، چند تیپ شخصیتی رایج میان معامله‌گران را معرفی می‌کنم:

 1. معامله‌گر هیجانی – Impulsive Trader

این معامله‌گر معمولاً تصمیم‌های خود را سریع و تحت هیجان می‌گیرد و همواره در جست‌وجوی سودهای سریع است. نقطه قوت او جسارت در ورود به موقعیت‌ها و استفاده از فرصت‌هاست، اما بی‌صبری و ریسک بالای معاملات می‌تواند باعث ضررهای سنگین شود.

 2. معامله‌گر تحلیلی – Analytical Trader

این دسته از معامله‌گران علاقه‌مند به بررسی داده‌ها و تحلیل جزئیات نمودارها هستند و تصمیم‌های خود را بر اساس منطق و شواهد اتخاذ می‌کنند. نقطه قوت آن‌ها اتکا به تحلیل دقیق است، اما گاهی گرفتار افراط در بررسی می‌شوند و فرصت‌های خوب را به دلیل تأخیر در تصمیم‌گیری از دست می‌دهند که به آن فلج تحلیلی گفته می‌شود.

3. معامله‌گر ریسک‌پذیر – Risk-Taker

معامله‌گر ریسک‌پذیر تمایل زیادی به انجام معاملات بزرگ و پرخطر دارد. جسارت او در گرفتن موقعیت‌هایی که کمتر کسی حاضر به ورود به آن‌هاست، نقطه قوت محسوب می‌شود. با این حال، اگر مدیریت ریسک مناسبی نداشته باشد، با ضررهای بسیار سنگین روبه‌رو خواهد شد.

4. معامله‌گر محافظه‌کار – Conservative Trader

این نوع معامله‌گر رفتاری محتاطانه دارد و بیشتر به دنبال سودهای کوچک اما مطمئن است. توانایی بالای او در مدیریت ریسک و حفظ سرمایه باعث می‌شود در بازار ماندگاری بیشتری داشته باشد، ولی در مقابل، رشد سرمایه‌اش معمولاً کندتر از سایر معامله‌گران خواهد بود.

 5. معامله‌گر سیستماتیک – Systematic Trader

معامله‌گران سیستماتیک همواره طبق قوانین از پیش تعیین‌شده و استراتژی مشخص عمل می‌کنند. انضباط بالا و توانایی کنترل احساسات از نقاط قوت آن‌هاست. با این حال، انعطاف‌پذیری پایین در شرایط غیرعادی بازار می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.

6. معامله‌گر شهودی – Intuitive Trader

معامله‌گر شهودی بیشتر به احساس و تجربه شخصی خود اتکا می‌کند. نقطه قوت او توانایی تصمیم‌گیری سریع در شرایط نامشخص است، اما در صورت نداشتن تجربه کافی، احتمال تصمیمات احساسی و پرخطر بالا می‌رود.

 تمام موارد بالا تیپ شخصیتی معامله‌گران را نشان می‌دهد که با توجه به ویژگی‌های شخصیتی افراد در این دسته‌بندی قرار می‌گیرند.

شیوه تشخیص تیپ شخصیتی معامله‌گران

روش‌های مختلفی برای تشخیص تیپ شخصیت معامله‌گران وجود دارد از جمله: راه‌های سنجش شخصی، تست‌های روانشناسی عمومی، تست‌های تخصصی معامله‌گری، بازخورد از تجربه واقعی و … که هر کدام به شما در زمینه شناخت ابعاد شخصیتی خودتان کمک می‌کنند.

ولی برای انجام سریع پیشنهاد ما استفاده از آزمون‌های تخصصی شناخت تیپ شخصیتی معامله‌گران است. چند سایت معتبر وجود دارند که تست‌های روانشناسی مختص معامله‌گران ارائه می‌کنند. یعنی دقیقاً برای سبک‌ها و ویژگی‌های تصمیم‌گیری مرتبط با ترید طراحی شده‌اند. در ادامه چند مورد را معرفی می‌کنم که هر کدام ویژگی‌های خاص خود را دارند:

 1. Trade Uni – Trader Personality Test

این تست رایگان و بسیار سریع (حدود ۲ دقیقه) طراحی شده و ویژه معامله‌گران ایجاد شده است. ترکیبی از سه تست شخصیت‌شناسی محبوب در تجارت است و به‌طور خاص با هدف ارزیابی الگوهای رفتاری در شرایط معامله شکل گرفته‌است.  پس از شرکت، متوجه می‌شوید که بر چه سبک معاملاتی و مدیریت ریسکی طبیعی‌ای تمایل دارید.

2. Maverick Trading – Personality Test Powered by Maverick

این تست نیز با هدف بررسی توانایی‌های مرتبط با معامله طراحی شده است. ادعا می‌شود که بیش از ۱.۳ میلیون نفر تاکنون آن را انجام داده‌اند. این تس کمک می‌کند تا سبک طبیعی خود را بشناسید و استراتژی‌تان را با آن هماهنگ کنید.

3. Enlightened Stock Trading – Trader Personality Quiz

تستی با عمق بیشتر و جزئیات گسترده‌تر (حدود ۱۳ سؤال) که به تحلیل رفتار، نقاط قوت و ضعف شخصیتی در معاملات می‌پردازد. در پایان، علاوه بر نوع شخصیت معاملاتی، پیشنهادهایی برای استراتژی مناسب و گام‌های بعدی ارائه می‌شود. در واقع با این تست‌ها می‌توانید تیپ شخصیتی معامله‌گران را تشخیص دهید و بر مبنای آن استراتژی خود را بهینه کنید.

چرا باید به روانشناسی معامله‌گری توجه کنیم؟

روانشناسی معامله‌گری در بازارهای دو سویه یا اصطلاحاً بازارهایی که امکان سود در صعود و نزول قیمت وجود دارد، مانند بازار فارکس، ارز دیجیتال یا معاملات آتی، به‌شدت وابسته به رفتارهای روان‌شناسی فردی و جمعی معامله‌گران هستند. در این بازارها، برخلاف بازارهای سنتی که فقط با خرید و رشد قیمت می‌توان سود کرد، معامله‌گر می‌تواند با فروش در قیمت بالا و بازخرید در قیمت پایین نیز سود بگیرد. این ویژگی باعث می‌شود روان‌شناسی معامله‌گری نقشی حتی پررنگ‌تر داشته باشد.

درواقع در اکثر این بازارها خرید و فروشی انجام نمی‌شود از این رو سود افراد از ضرر طرف مقابل است و یک بازار مجموع صفر است. همچنین چون اکثر این مارکت‌ها بر مبنای معاملات اهرمی است و امکان از دست رفتن تمام سرمایه وجود دارد. روانشناسی تاثیر زیادی در این مارکت‌ها دارد. چرا که معامله‌گران اکثر با ترس و طمع مواجه هستند و نوسانات بازار بر مبنای احساسات آن‌ها شکل می‌گیرد.

 نگاهی عمیق‌تر به بازارهای مجموع صفر

 در بازارهای مالی مجموع صفر، جایی که سود یک نفر معادل ضرر دیگری‌ است. روانشناسی معامله‌گری نه‌تنها ابزار تریدرها، بلکه سلاح سیستماتیک نهادهای بزرگ است. موسسات مالی و بانک‌های سرمایه‌گذاری، با درک عمیق از رفتار جمعی، ترس، طمع، و سوگیری‌های شناختی معامله‌گران خرد، جریان نقدینگی را در مسیر دلخواه خود هدایت می‌کنند. آن‌ها پیش از تحلیل تکنیکال یا بنیادی، روی روان‌شناسی جمعی بازار سرمایه‌گذاری می‌کنند. این تسلط بر ذهن تریدرها، باعث می‌شود نه‌فقط پوزیشن‌ها، بلکه تصمیمات، احساسات و حتی اعتمادبه‌نفس آن‌ها را مدیریت کنند.

روان‌شناسی معامله‌گری در بازار فقط به “ترید کردن” مربوط نیست، بلکه در ساختار طراحی بازار، ابزارهای مالی، خبررسانی، و حتی نحوه نمایش نمودارها نیز نهادینه شده است. آنچه تریدر خرد تصور می‌کند، اغلب نتیجه مهندسی ذهنی همان بازیگرانی است که او را وادار به تصمیم‌های شتاب‌زده و پرخطر می‌کنند. برای شناخت بازار حتما دعوت می‌کنیم به پادکست کتاب معامله‌گر منضبط گوش کنید.

جملات بزرگان درباره روانشناسی معامله‌گری

روانشناسی معامله‌گری در موفقیت تریدرها در بازارهای مالی بسیار اهمیت دارد. تاجایی که بسیار از بزرگان بازارهای مالی به جای تاکید بر آموزش تحلیل تکنیکال یا فاندامنتال روی روانشناسی تاکید دارند.

در ادامه به رویکر برخی از این افراد اشاره می‌کنیم:

• مارک داگلاس | نویسنده کتاب (معامله‌گر منضبط)

۹۰٪ از موفقیت در معامله‌گری، به روان‌شناسی ذهن بستگی دارد، نه به تحلیل بازار.

• الکساندر الدر (Alexander Elder) | روان‌پزشک و معامله‌گر:

مهم نیست چقدر در تحلیل تکنیکال خوب باشید؛ اگر روان‌تان ضعیف باشد، بازار شما را شکست می‌دهد.

• رابرت پرکتر (Robert Prechter) | بنیان‌گذار نظریه امواج الیوت مدرن:

بازار بیشتر تحت تأثیر روح جمعی است تا واقعیت‌های اقتصادی.

با دقت به این جملات درمی‌بابید که کلید موفقیت در بازارهای مالی روانشناسی معامله‌گری است.

 روانشناسی معامله‌گری را جدی بگیرید

 در بازارهای مالی، روان‌شناسی معامله‌گری  نه‌تنها یک عامل جانبی، بلکه موتور محرک اصلی تصمیم‌گیری‌هاست. احساساتی چون ترس و طمع، فومو (ترس از جا ماندن)، انتقام‌ترید و اعتماد‌به‌نفس کاذب، میلیون‌ها معامله‌گر را هر روز به تصمیم‌هایی سوق می‌دهد که بیشتر از تحلیل تکنیکال یا بنیادی، ریشه در ناخودآگاه ذهن دارند.

در بازارهای مجموع صفر، این احساسات دقیقاً همان نقاط ضعف تریدرهای خرد هستند که مؤسسات بزرگ با شناسایی و سوء‌استفاده از آن‌ها سود کسب می‌کنند. بسیاری از شکست‌ها در بازار نه به‌دلیل نبود استراتژی یا دانش، بلکه به‌علت ناتوانی در مدیریت هیجانات و حفظ انضباط ذهنی رخ می‌دهند.

همان‌طور که بزرگان بازار بارها گفته‌اند، موفقیت در ترید بیشتر یک بازی ذهنی است تا رقابت تحلیلی. بنابراین، کنترل روان، درک رفتار جمعی و تسلط بر ذهن، مهم‌ترین دارایی یک معامله‌گر حرفه‌ای است.

چرخه روانشناسی بازار

روانشناسی بازار به بررسی تأثیر احساساتی مانند ترس، طمع، امید و ناامیدی بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاران می‌پردازد. این احساسات، الگوهایی تکراری به نام چرخه احساسات معامله‌گران ایجاد می‌کنند و می‌توانند روند قیمت‌ها را تحت‌تأثیر قرار دهند.حباب دات‌کام، بحران مالی ۲۰۰۸ و دوره‌های صعود و سقوط بورس ایران، نمونه‌هایی از تأثیر احساسات جمعی بر بازارهای مالی هستند.

مراحل چرخه احساسات معامله‌گران

این چرخه معمولاً شامل ۹ مرحله است:

۱. خوش‌بینی

سرمایه‌گذاران به آینده بازار امیدوار می‌شوند و ورود سرمایه آغاز می‌شود.

۲. هیجان

با رشد قیمت‌ها، توجه عمومی افزایش می‌یابد و افراد بیشتری وارد بازار می‌شوند.

۳. سرمستی

طمع به اوج می‌رسد و سرمایه‌گذاران بدون توجه به ریسک، در قیمت‌های بالا خرید می‌کنند.

۴. اضطراب

با شروع کاهش قیمت‌ها، نگرانی افزایش می‌یابد؛ اما بسیاری افت بازار را موقتی می‌دانند.

۵. انکار

سرمایه‌گذاران زیان را نمی‌پذیرند و همچنان منتظر بازگشت قیمت‌ها می‌مانند.

۶. ترس

فروش‌های هیجانی افزایش پیدا می‌کند و ریزش بازار شدیدتر می‌شود.

۷. ناامیدی

اعتماد به بازار از بین می‌رود و دارایی‌ها ممکن است کمتر از ارزش ذاتی معامله شوند.

۸. امید

پس از تشکیل کف قیمتی، نشانه‌های اولیه بهبود بازار ظاهر می‌شوند.

۹. خوش‌بینی مجدد

با تثبیت روند صعودی، اعتماد سرمایه‌گذاران بازمی‌گردد و چرخه دوباره آغاز می‌شود.

چگونه احساسات خود را کنترل کنیم؟

درک روانشناسی بازار به معامله‌گران کمک می‌کند در سقف‌های قیمتی اسیر طمع و در کف‌های بازار گرفتار ترس نشوند. داشتن استراتژی، مدیریت ریسک، افزایش دانش مالی و پرهیز از رفتار گله‌ای، مهم‌ترین راه‌های کنترل احساسات هستند. چرخه احساسات معامله‌گران تحت‌تأثیر ترس، طمع، اخبار و رفتار جمعی شکل می‌گیرد. شناخت این چرخه باعث می‌شود تصمیم‌های منطقی‌تری بگیریم و از فرصت‌های بازار بهتر استفاده کنیم. برای آشنایی بیشتر می‌توانید پادکست‌های مرتبط با روانشناسی بازار را دنبال کنید.

جمع‌بندی

روانشناسی بازار نشان می‌دهد که تغییرات قیمت فقط نتیجه عوامل اقتصادی و تحلیل‌های مالی نیست؛ بلکه احساساتی مانند ترس، طمع، امید و ناامیدی نیز بر تصمیم معامله‌گران اثر می‌گذارند. این احساسات در قالب چرخه احساسات معامله‌گران از خوش‌بینی و هیجان آغاز می‌شوند، به سرمستی می‌رسند و سپس با اضطراب، انکار، ترس و ناامیدی ادامه پیدا می‌کنند. پس از تشکیل کف قیمت نیز امید و خوش‌بینی به بازار بازمی‌گردد و چرخه دوباره تکرار می‌شود.

شناخت این مراحل به معامله‌گران کمک می‌کند تا اسیر رفتار گله‌ای نشوند، در اوج هیجان بدون بررسی خرید نکنند و هنگام ترس نیز دارایی‌های خود را بدون برنامه نفروشند. البته تشخیص چرخه احساسات به‌تنهایی برای معامله کافی نیست و باید در کنار تحلیل، مدیریت ریسک و استراتژی مشخص استفاده شود. در نهایت، موفقیت در بازارهای مالی بیش از پیش‌بینی دقیق قیمت‌ها، به کنترل احساسات، پذیرش زیان و پایبندی به برنامه معاملاتی بستگی دارد.

چرخه روانشناسی بازار

اغلب روند بازارها رابطه مستقیمی با احساسات معامله‌گران دارد. چرا که تمایلات بازار نشات گرفته از احساسات و دیدگاه سرمایه‌گذاران است. هیچ شخصی به تنهایی نمی‌تواند بر نتایج نهایی بازار غلبه کند. زیرا روند بازار همیشه در پاسخ به احساسات معامله‌گران در حال تغییر است. در واقع این سرمایه‌گذاران کلان و خرد هستند که با دیدگاه مثبت یا منفی بازارهای خرسی و گاوی را به وجود می‌آورند. زمانی که سرمایه‌گذاران به مارکت‌ها خوشبین هستند قیمت‌ها مدام افزایش می‌یابند و چرخه اعتماد به بازار در بین معامله‌گران گسترش پیدا می‌کند. همین اعتماد باعث افزایش تقاضا و کاهش عرضه یک دارایی می‌شود که این امر خود به تنهایی پتانسیل رشد قیمت و شکل گرفتن بازارهای صعودی را میسر می‌کند.

در طرف مقابل در بازارهای خرسی احساسات معامله‌گران به بازار منفی است. در این موقعیت مارکت‌ها شاهد کاهش تقاضا و افزایش عرضه می‌باشد که این امر نزولی شدن هرچه بیشتر قیمت‌ها را در پی دارد. علیرغم اینکه بازارهای خرسی نیز همیشگی نیستند و روند قیمت‌ها همواره در حال تغییر است. اما یک ریزش طولانی مدت را در بین معامله‌گران به وجود می‌آورد. درواقع علاوه بر موضوعات کلان اقتصادی حس ترس بین سرمایه‌گذاران بر روند مارکت تاثیر می‌گذارد. درواقع تحلیل مبتنی بر احساسات یا همان سنتیمنت به این دلیل به وجود آمده است.

تاثیر احساسات معامله‌گران بر سایکل مارکت

درواقع عملکرد بازار با احساسات معامله‌گران تأثیر مستقیم دارد. زمانی که احساس طمع در سرمایه‌گذران شکل می‌گیرد بازار‌ها به صورت حبابی رشد می‌کنند. یا زمانی که ترس بر بازار حاکم می‌شود ریزش‌های شدید را در بازار مشاهده می‌کنیم. حتی زمانی که معامله‌گران حس خنثی دارند و علاقه‌ای به مارکت نشان نمی‌دهند بازار حالت رنج و کم اهمیت به خود می‌گیرد. درواقع احساسات معامله‌گران تأثیر مستقیم بر عملکرد و تصمیمات آن‌ها می‌گذارد. به همین دلیل است که در روندهای صعودی شاهد احساس ناباوری، امید، خوش‌بینی، باور، هیجان، سرخوشی و رضایت هستیم. هم‌چنین در بازارهای نزولی اضطراب، انکار، وحشت، کاپیتولاسیون، خشم، رکود و ناباوری بین معامله‌گران شکل می‌گیرد. برای آشنایی با روانشناسی بازار توصیه می‌کنیم پادکست کتاب معامله‌گر منضبط را از کست باکس گوش کنید.

تحلیل تکنیکال و روانشناسی بازار

معامله‌گران و سرمایه‌گذاران با استفاده ار شاخص‌های تحلیل تکنیکال می‌توانند وضعیت روانشناسی بازار را بسنجند. یکی از این شاخص‌ها ترس و طمع است. اگر یک دارایی به دلیل احساسات مثبت با قیمتی بالاتر از ارزش واقعی خود معامله شود در واقع نشان از حس طمع بین معامله‌گران است و در این هنگام شاخص ترس و طمع عدد بالایی را نشان می‌دهد. شاخص vix نیز به نوعی نشان دهنده وضعیت روانی فعالان بازار است. زمانی که وضعیت سیاسی و اقتصادی جهان در شرایط ثبات قرار دارد این شاخص در سطوح پایین قرار می‌گیرد. درحالی که در وضعیت نابسامان مثل جنگ و پاندومی و… به شدت صعودی می‌شود.

همچنین با بررسی قیمت نماد‌های مختلف مثل طلا و مس و… می‌توانیم وضعیت احساسات سرمایه‌گذاران را تشخیص دهیم. چرا که در زمان ترس قیمت کامودیتی‌ها افزایش و سهام‌ها ریزش پیدا می‌کند.   موضوع روانشناسی مارکت به اندازه‌ای اهمیت دارد که ارز‌های بازار فارکس بر مبنای روانشناسی نیز طبقه‌بندی شده‌اند. به عنوان مثال زمانی که وضعیت بازار‌ها و جهان مساعد نیست ارز‌هایی مثل دلار آمریکا و ین ژاپن رشد پیدا می‌کنند. درحالی که در همین وضعیت ارز‌های کالایی مثل دلار کانادا و استرالیا به شدت کاهش پیدا می‌کنند.

به صورت کلی موضوع روانشناسی بازار به شدت اهمیت دارد. شما با گوش دادن به این این پادکست به صورت کامل با روانشناسی بازار آشنا می‌شوید. و اطلاعات کافی از تأثیراتی که بر اقتصاد می‌گذارد دریافت می‌کنید. این پادکست را خانم ر‌ها نقیبی از گروه مالی پاکدامن خدمت شما عزیزان ارائه می‌دهد. برای شنیدن تمام پادکست‌ها در موضوعات مختلف از طریق این لینک اقدام کنید.